انتخاب فرکانس مناسب لینک وایرلس با ابزارهای MikroTik؛ از Scan تا Spectral Scan

در یک لینک وایرلس، انتخاب Radio مناسب فقط نیمی از طراحی است. حتی بهترین رادیوی MikroTik اگر روی یک Channel شلوغ یا پرنویز تنظیم شود، می‌تواند با کاهش Throughput، افزایش Latency، Retransmission و ناپایداری روبه‌رو شود.

به همین دلیل انتخاب فرکانس MikroTik نباید براساس حدس، تجربه یک پروژه دیگر یا صرفاً مشاهده چند SSID اطراف انجام شود.

RouterOS مجموعه‌ای از ابزارهای مفید برای بررسی محیط RF در اختیار ما قرار می‌دهد:

• Frequency Scan
• Scan
• Flat Snoop
• Snooper
• Spectral Scan
• Registration Table

هرکدام از این ابزارها یک سؤال متفاوت را پاسخ می‌دهند.

چرا انتخاب Frequency در لینک وایرلس اهمیت دارد؟

شبکه‌های Wireless یک Medium مشترک دارند.

اگر چند Radio روی یک Frequency یا Channelهای هم‌پوشان فعالیت کنند، همه آن‌ها برای استفاده از Airtime رقابت می‌کنند.

نتیجه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• کاهش Throughput
• افزایش Latency
• افزایش Jitter
• Retransmission بیشتر
• کاهش MCS
• Packet Loss
• نوسان ظرفیت لینک

این موضوع مخصوص محیط شهری نیست. حتی روی یک Tower نیز Radioهای خود شما می‌توانند باعث Self-Interference شوند.

برای آشنایی با تفاوت Bandها و انتخاب Radio، ابتدا مقاله رادیو MikroTik چیست؟ تفاوت PtP، PtMP و انتخاب فرکانس را مطالعه کنید.

Scan و Frequency Scan چه تفاوتی دارند؟

این دو ابزار معمولاً با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.

به زبان ساده:

Scan
↓
چه Wi-Fiهایی اطراف من هستند؟

Frequency Scan
↓
کدام Channel واقعاً شلوغ‌تر است؟

Spectral Scan
↓
در Spectrum چه Energy و Interference دیگری وجود دارد؟

Frequency Scan در RouterOS 7

در WiFi Stack جدید RouterOS می‌توان از دستور زیر استفاده کرد:

/interface/wifi/frequency-scan wifi1

یا برای Radio دیگر:

/interface/wifi/frequency-scan wifi2

می‌توان Scan را محدود به محدوده Frequency خاصی کرد:

/interface/wifi/frequency-scan wifi1 frequency=5180-5700

یا زمان مشخصی برای آن تعیین کرد:

/interface/wifi/frequency-scan wifi1 duration=30s

خروجی Frequency Scan را چگونه بخوانیم؟

مهم‌ترین اطلاعات عبارت‌اند از:

Channel

Frequency مورد بررسی را بر حسب MHz نشان می‌دهد.

Networks

تعداد Access Pointهای شناسایی‌شده روی Channel.

اما:

Networks کمتر
≠
حتماً Channel بهتر

ممکن است فقط یک AP بسیار پرترافیک روی Channel وجود داشته باشد.

Load

درصد زمانی که Channel Busy تشخیص داده شده است.

برای Frequency Planning، این مقدار یکی از مفیدترین پارامترهاست.

برای مثال:

5500 MHz
Networks = 4
Load = 12%

5580 MHz
Networks = 1
Load = 65%

صرفاً براساس تعداد Network شاید 5580 جذاب‌تر به نظر برسد، ولی Load نشان می‌دهد Channel دوم بسیار Busy است.

NF یا Noise Floor

سطح نویز پس‌زمینه را بر حسب dBm نشان می‌دهد.

عدد منفی‌تر معمولاً نشان‌دهنده Background Noise پایین‌تر است.

Max Signal

قوی‌ترین AP دریافت‌شده روی آن Frequency.

اگر یک AP مزاحم با Signal بسیار قوی در همان Channel وجود داشته باشد، حتی اگر Network Count پایین باشد می‌تواند انتخاب نامناسبی باشد.

Primary و Secondary

مشخص می‌کند Frequency توسط APهای اطراف به‌عنوان Control Channel یا Extension Channel استفاده می‌شود.

این موضوع هنگام بررسی Channelهای 40 و 80MHz اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ابزار Scan چه چیزی نشان می‌دهد؟

در WiFi Stack جدید:

/interface/wifi/scan wifi1

اطلاعات APهای اطراف را نمایش می‌دهد.

موارد مهم:

• BSSID
• Channel
• Frequency
• Wireless Standard
• Security
• Signal

Scan برای پاسخ به این سؤال مناسب است:

«چه Access Pointهایی اطراف من روی این باند فعال هستند؟»

اما Scan به‌تنهایی Channel Utilization کامل را نشان نمی‌دهد.

Flat Snoop در WiFi جدید چیست؟

در RouterOS جدید ابزار:

/interface/wifi/flat-snoop

دید بیشتری نسبت به APها و Stationهای اطراف فراهم می‌کند.

می‌توان اطلاعات را براساس:

• BSS
• Frequency
• Station

مشاهده کرد.

برای مثال در حالت Frequency می‌توانید ببینید روی هر Frequency چه تعداد AP و Station فعال هستند.

این موضوع بسیار مهم است، چون وجود یک AP بدون Client با یک AP دارای ده‌ها Station فعال یکسان نیست.

Snooper در Wireless Legacy

روی Deviceهایی که هنوز از Package قدیمی:

wireless

استفاده می‌کنند، ابزار Snooper در دسترس است.

/interface wireless snooper

Snooper وضعیت Frequencyهای اطراف و Deviceهای فعال روی آن‌ها را بررسی می‌کند.

Spectral Scan چه تفاوتی ایجاد می‌کند؟

Scan معمولی فقط Deviceهای Wi-Fi را می‌بیند.

اما Interference همیشه از یک Access Point Wi-Fi ایجاد نمی‌شود.

منابع مزاحمت می‌توانند شامل:

• Wireless Network دیگر
• Bluetooth
• FHSS Device
• Continuous Wave Interference
• برخی دستگاه‌های غیر Wi-Fi

باشند.

Spectral Scan انرژی موجود در محدوده Frequency را مشاهده می‌کند.

در WiFi جدید:

/interface/wifi/spectral-scan wifi1 range=5180-5700

می‌تواند Spectrum را بررسی کند.

برای مشاهده تاریخچه نیز:

/interface/wifi/spectral-history wifi1 range=5180-5700

قابل استفاده است.

آیا همه MikroTikها Spectral Scan دارند؟

خیر.

در WiFi Stack جدید، Spectral Scan در حال حاضر روی:

wifi-qcom

پشتیبانی می‌شود.

اما روی:

wifi-qcom-ac

پشتیبانی نمی‌شود.

بنابراین صرفاً وجود منوی WiFi به معنی وجود Spectral Scan نیست.

در Wireless Legacy نیز پشتیبانی Spectral Scan به Chipset دستگاه وابسته بود.

Noise Floor چیست؟

Noise Floor سطح انرژی پس‌زمینه‌ای است که Receiver دریافت می‌کند.

فرض کنید Signal لینک:

-60 dBm

باشد.

اگر Noise Floor:

-95 dBm

باشد، Receiver فاصله خوبی بین Signal و Noise دارد.

اما اگر Noise Floor به:

-72 dBm

برسد، همان Signal دیگر کیفیت قبلی را ندارد.

SNR چیست؟

SNR مخفف:

Signal-to-Noise Ratio

است.

به‌صورت ساده:

SNR ≈ Signal - Noise Floor

مثال:

Signal = -60 dBm
Noise = -95 dBm

SNR ≈ 35 dB

حال مثال دوم:

Signal = -60 dBm
Noise = -72 dBm

SNR ≈ 12 dB

Signal در هر دو مثال یکسان است، ولی کیفیت احتمالی Link کاملاً متفاوت خواهد بود.

یک راهنمای تقریبی عملی

این اعداد Rule قطعی نیستند؛ MCS، Modulation، Channel Width، Hardware و Environment روی حد موردنیاز اثر می‌گذارند.

20، 40 یا 80MHz؛ کدام بهتر است؟

Channel Width پهن‌تر ظرفیت نظری بیشتری ایجاد می‌کند، اما Spectrum بیشتری نیز اشغال می‌کند.

20MHz

• انتخاب Frequency بیشتر
• مناسب‌تر برای محیط شلوغ
• احتمال Interference کمتر
• ظرفیت پایین‌تر نسبت به Channel عریض

40MHz

• ظرفیت بیشتر
• نیازمند Spectrum تمیزتر
• انتخاب Frequency محدودتر

80MHz

• ظرفیت بالقوه بالا
• اشغال Spectrum زیاد
• حساس‌تر به محیط RF شلوغ

DFS چیست و چرا ممکن است Link ناگهان Frequency عوض کند؟

بعضی Channelهای 5GHz مشمول:

Dynamic Frequency Selection
DFS

هستند.

Radio قبل از استفاده از Channel باید بررسی کند که Radar روی آن Frequency وجود نداشته باشد.

اگر Radar Detection رخ دهد، دستگاه طبق Regulatory Requirement ممکن است Channel را ترک کند.

در نتیجه در لینک Outdoor باید موارد زیر را در نظر گرفت:

• Country
• Regulatory Domain
• DFS
• CAC
• محدودیت توان خروجی

روش انتخاب Frequency برای لینک Point-to-Point

فرض کنید یک لینک داریم:

Site A
SXTsq 5 ax
 ↓
 ↓ 5GHz PtP
 ↓
SXTsq 5 ax
Site B

روش پیشنهادی:

مرحله ۱: از Site A اسکن بگیرید

Frequency Scan و Scan را اجرا کنید.

مرحله ۲: از Site B نیز اسکن بگیرید

این مرحله بسیار مهم است.

ممکن است:

5500 MHz

Site A → Clean

Site B → Heavy Interference

باشد.

Frequency باید برای هر دو سمت مناسب باشد.

مرحله ۳: چند Candidate انتخاب کنید

به‌جای انتخاب فوری یک Channel، مثلاً سه Frequency مناسب را مشخص کنید:

Candidate A
Candidate B
Candidate C

مرحله ۴: Channel Width را تعیین کنید

برای لینک پرتداخل می‌توان ابتدا از 20MHz شروع کرد.

مرحله ۵: لینک را روی هر Candidate تست کنید

موارد زیر را مقایسه کنید:

• Signal
• SNR
• Tx/Rx Rate
• Latency
• Packet Loss
• Throughput
• Stability

برای راه‌اندازی SXTsq 5 ax می‌توانید مقاله کانفیگ SXTsq 5 ax با WinBox 4 را مطالعه کنید.

انتخاب Frequency برای Point-to-MultiPoint

در PtMP مسئله کمی پیچیده‌تر است.

 CPE-1
 \
CPE-2 ---- AP ---- CPE-3
 /
 CPE-4

Frequency باید فقط از محل AP بررسی نشود.

ممکن است یک CPE در سمتی از شهر قرار گرفته باشد که Interference شدیدی روی Frequency منتخب دریافت می‌کند.

بنابراین در طراحی PtMP باید:

• محیط RF سایت مرکزی
• محیط RF CPEهای بحرانی
• Channel Reuse
• Sector Isolation
• Polarization
• Antenna Pattern

نیز بررسی شوند.

Workflow پیشنهادی در WinBox 4

برای تجهیزات جدیدی که از WiFi Stack استفاده می‌کنند، Workflow کلی چنین است:

WinBox 4
 ↓
WiFi
 ↓
Radio / Interface
 ↓
Frequency Scan
 ↓
Scan / Flat Snoop
 ↓
Spectral Scan در صورت پشتیبانی
 ↓
Channel Configuration
 ↓
Apply
 ↓
Registration Table
 ↓
Link Test

نام دقیق بعضی گزینه‌های GUI می‌تواند با RouterOS یا WinBox Version تغییر کند، بنابراین CLI در Troubleshooting مرجع قابل اتکاتری است.

بعد از برقراری لینک، Registration Table را بررسی کنید

انتخاب Frequency با Scan تمام نمی‌شود.

پس از برقراری Link باید Registration Table را بررسی کرد.

در WiFi جدید:

/interface/wifi/registration-table/print detail

و در Wireless Legacy:

/interface wireless registration-table print stats

موارد مهم شامل:

• Signal
• Tx/Rx Rate
• Uptime
• Connected Client
• در Driverهای مربوطه CCQ و Signal-to-Noise

هستند.

بعد از انتخاب Frequency چه چیزهایی را تست کنیم؟

Ping

/ping 192.168.88.2 count=100

به:

• Average Latency
• Max Latency
• Packet Loss

توجه کنید.

Throughput

برای اندازه‌گیری واقعی بهتر است Traffic Test بین دو Endpoint مناسب شبکه انجام شود و CPU Router نیز Monitor شود.

Traffic زیر Load

یک Frequency ممکن است در حالت Idle عالی باشد ولی هنگام Load رفتار بدی داشته باشد.

تست در ساعات مختلف

Frequency Scan ساعت ۶ صبح ممکن است نتیجه‌ای کاملاً متفاوت از ساعت ۸ شب داشته باشد.

آیا Frequency را روی Auto بگذاریم؟

Auto Frequency برای بعضی Access Pointهای عمومی می‌تواند مناسب باشد.

در WiFi جدید RouterOS حتی امکان Channel Reselection براساس وضعیت شبکه وجود دارد.

اما در یک Backbone Point-to-Point حساس، تغییر خودکار Frequency باید با دقت بیشتری طراحی شود.

زیرا هدف در PtP فقط پیدا کردن Channel خلوت نیست؛ دو سمت Link باید هم‌زمان روی Frequency سازگار قرار بگیرند و رفتار DFS و Reconnection نیز در نظر گرفته شود.

اشتباهات رایج در انتخاب Frequency

۱. انتخاب Channel فقط براساس تعداد SSID

یک AP پرترافیک می‌تواند از چند AP کم‌ترافیک بدتر باشد.

۲. Scan فقط از یک سمت لینک

محیط RF دو Site یکسان نیست.

۳. استفاده دائمی از 80MHz برای سرعت بیشتر

در Spectrum شلوغ می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

۴. توجه نکردن به Noise Floor

Signal قوی بدون SNR مناسب کافی نیست.

۵. اجرای Scan روی لینک Production بدون برنامه

Scan Radio فعال می‌تواند باعث قطع موقت ارتباط شود.

۶. نادیده گرفتن DFS

Channel ممکن است به دلیل Radar Detection قابل استفاده نباشد یا تغییر کند.

۷. استفاده از Frequency غیرمجاز برای فرار از تداخل

Frequency Planning باید داخل Regulatory Domain قانونی انجام شود.

۸. تست نکردن Throughput بعد از تغییر Frequency

Frequency Scan فقط بخشی از تصمیم است؛ نتیجه واقعی Link تعیین‌کننده است.

۹. استفاده از آموزش Wireless قدیمی روی Wi-Fi 6

ساختار:

/interface wireless

با:

/interface wifi

یکسان نیست.

چک‌لیست انتخاب Frequency مناسب

1. Band موردنیاز مشخص شده است.
2. Country و Regulatory Domain صحیح است.
3. Channel Width مشخص شده است.
4. Frequency Scan از Site A انجام شده است.
5. Frequency Scan از Site B انجام شده است.
6. Network Count بررسی شده است.
7. Channel Load بررسی شده است.
8. Noise Floor بررسی شده است.
9. قوی‌ترین APهای مزاحم بررسی شده‌اند.
10. Primary و Secondary Channelهای اطراف بررسی شده‌اند.
11. Scan شبکه‌های اطراف انجام شده است.
12. Flat Snoop یا Snooper در صورت نیاز استفاده شده است.
13. Spectral Scan در صورت پشتیبانی انجام شده است.
14. DFS بررسی شده است.
15. حداقل چند Candidate Frequency انتخاب شده‌اند.
16. هر Candidate عملاً روی Link تست شده است.
17. Signal بررسی شده است.
18. SNR بررسی شده است.
19. Tx/Rx Rate بررسی شده است.
20. Latency بررسی شده است.
21. Packet Loss بررسی شده است.
22. Throughput واقعی اندازه‌گیری شده است.
23. CPU دستگاه هنگام تست بررسی شده است.
24. تست در ساعات پرترافیک نیز انجام شده است.
25. Frequency نهایی مستند شده است.

طراحی لینک وایرلس MikroTik فقط انتخاب Radio نیست

برای ساخت یک لینک وایرلس پایدار باید چند عامل هم‌زمان بررسی شوند:

• Distance
• Line of Sight
• Fresnel Zone
• Antenna Gain
• Frequency
• Interference
• Channel Width
• Link Budget
• Mounting
• Grounding و Surge Protection

در نتیجه انتخاب Frequency باید بخشی از فرآیند طراحی لینک باشد، نه یک تنظیم تصادفی بعد از نصب تجهیزات.

سؤالات متداول درباره انتخاب Frequency در MikroTik

بهترین فرکانس برای لینک MikroTik چیست؟

Frequency ثابتی که برای همه لینک‌ها بهترین باشد وجود ندارد. وضعیت RF هر محل باید با Scan و Frequency Scan بررسی شود.

Frequency Scan چه کاری انجام می‌دهد؟

وضعیت Channelها را از نظر تعداد Network، Channel Load، Noise Floor و Signal شبکه‌های قابل دریافت بررسی می‌کند.

Scan با Frequency Scan چه فرقی دارد؟

Scan بیشتر APهای قابل دریافت را نمایش می‌دهد؛ Frequency Scan روی میزان اشغال و وضعیت RF Channelها تمرکز دارد.

آیا اجرای Frequency Scan ارتباط را قطع می‌کند؟

بله. روی همان Radio، Clientهای متصل موقتاً Disconnect می‌شوند و Station نیز ارتباط خود با AP را از دست می‌دهد.

Flat Snoop چیست؟

ابزاری در WiFi Stack جدید برای مشاهده APها، Stationها و میزان اشغال Frequency توسط آن‌هاست.

Snooper چیست؟

ابزار مشابهی در Wireless Legacy است که Deviceهای فعال و استفاده از Frequencyهای اطراف را بررسی می‌کند.

Spectral Scan چه تفاوتی دارد؟

Spectral Scan Energy موجود در Spectrum را بررسی می‌کند و می‌تواند Interferenceهایی را نشان دهد که الزاماً یک AP Wi-Fi نیستند.

آیا Spectral Scan روی همه MikroTikها کار می‌کند؟

خیر. در WiFi Stack جدید روی wifi-qcom پشتیبانی می‌شود، ولی در حال حاضر wifi-qcom-ac از Spectral Scan جدید پشتیبانی نمی‌کند.

Noise Floor کمتر بهتر است؟

به‌طور کلی Noise Floor منفی‌تر نشان‌دهنده Background Noise پایین‌تر است، ولی باید همراه با Signal و SNR بررسی شود.

SNR چگونه محاسبه می‌شود؟

به‌صورت تقریبی اختلاف Signal Level و Noise Floor است. برای مثال Signal برابر -60dBm و Noise برابر -95dBm حدود 35dB SNR ایجاد می‌کند.

20MHz بهتر است یا 40MHz؟

به محیط بستگی دارد. 20MHz در محیط شلوغ معمولاً انتخاب Frequency بیشتری و مقاومت بالاتری در برابر Interference می‌دهد؛ 40MHz ظرفیت بالقوه بیشتری نیازمند Spectrum تمیزتر دارد.

آیا 80MHz برای لینک PtP بهتر است؟

الزاماً خیر. 80MHz Spectrum زیادی اشغال می‌کند و در محیط شلوغ ممکن است عملکرد ضعیف‌تری از 20 یا 40MHz داشته باشد.

آیا Frequency را روی Auto بگذاریم؟

برای بعضی APها مناسب است، ولی برای لینک‌های Backbone و PtP حساس بهتر است Frequency Planning، DFS و رفتار دو سمت Link دقیقاً بررسی شوند.

آیا Scan را فقط در سمت AP انجام دهیم؟

خیر. برای PtP بهتر است محیط RF هر دو Site بررسی شود، زیرا Interference در دو انتهای لینک می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.

CCQ برای انتخاب Frequency مهم است؟

در Wireless Legacy، CCQ یکی از شاخص‌های مفید برای ارزیابی کیفیت استفاده از Link بعد از برقراری اتصال است؛ اما نباید به‌تنهایی معیار تصمیم باشد.

آیا Signal قوی همیشه به معنی Link خوب است؟

خیر. اگر Noise یا Interference نیز قوی باشد، SNR پایین می‌ماند و Performance می‌تواند ضعیف باشد.

DFS چیست؟

Dynamic Frequency Selection مکانیزمی برای جلوگیری از تداخل با Radar در Channelهای مشمول مقررات است و ممکن است Radio را مجبور به ترک Channel کند.

آیا می‌توان برای فرار از نویز از Frequency غیرمجاز استفاده کرد؟

خیر. Frequency، توان خروجی و DFS باید مطابق مقررات محل نصب و Regulatory Domain دستگاه تنظیم شوند.

چگونه بفهمیم تغییر Frequency واقعاً بهتر شده است؟

بعد از تغییر باید Signal، SNR، Throughput، Latency، Packet Loss و Stability را در شرایط واقعی مقایسه کنید.

جمع‌بندی؛ Frequency مناسب با حدس انتخاب نمی‌شود

برای انتخاب حرفه‌ای Frequency در MikroTik بهتر است این روند را دنبال کنید:

Frequency Scan
 ↓
Scan
 ↓
Flat Snoop / Snooper
 ↓
Spectral Scan
 ↓
Noise + Load Analysis
 ↓
Channel Width
 ↓
Candidate Frequencies
 ↓
Real Link Test
 ↓
Final Frequency

Frequency Scan کمک می‌کند Channel Load و Noise را ببینید، Scan شبکه‌های Wi-Fi اطراف را مشخص می‌کند و Spectral Scan در سخت‌افزارهای پشتیبانی‌شده دید عمیق‌تری از Spectrum و منابع Interference می‌دهد.

اما تصمیم نهایی فقط با خروجی Scan گرفته نمی‌شود.

بهترین Frequency، Channelی است که در هر دو سمت لینک و زیر Load واقعی، بهترین ترکیب SNR، Throughput، Latency و Stability را ارائه دهد.